Marc Willemsen, hoogleraar tabaksontmoediging bij het Trimbos-instituut, is kritisch op de geplande bezuinigingen vanaf 2026. Deze vormen een groot risico voor de tabaksontmoediging in Nederland.
Vanaf dat jaar zal het Trimbos-instituut waarschijnlijk geconfronteerd worden met een forse bezuiniging van ten minste 7 miljoen euro, wat neerkomt op 20% van het jaarlijkse budget. Het is onvermijdelijk dat hierdoor expertise en infrastructuur rondom tabaksontmoediging verloren zal gaan, juist terwijl Nederland internationale erkenning krijgt voor haar kennis en beleid om het roken in de samenleving terug te dringen.
Volgens Willemsen en het Trimbos-instituut kunnen de bezuinigingen ertoe leiden dat de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord, waaronder een rookvrije generatie in 2040, onhaalbaar worden. De afname van het percentage rokers verloopt langzaam en vraagt om intensieve, langdurige inspanningen. De impact van mediacampagnes en andere maatregelen zou ernstig beperkt worden door de bezuinigingen, wat de kans vergroot dat de tabaksindustrie terrein terugwint en er meer mensen blijven roken. Willemsen vindt dat blijvende inzet nodig is om de publieke gezondheid te beschermen en rokers effectief te ondersteunen bij het stoppen.
De bezuinigingen op tabaksontmoediging en andere preventieve maatregelen bij het Trimbos-instituut hebben op meerdere gebieden waarschijnlijk blijvend schadelijke gevolgen:
1. Verlies van cruciale kennis en infrastructuur
De operationele bezuinigingen (minstens 7 miljoen euro, mogelijk meer) bedreigen programma's zoals stoppen-met-roken-campagnes en onderwijsinitiatieven. Het verlies van deze infrastructuur kan ervoor zorgen dat de voortgang die de afgelopen jaren is geboekt, snel teniet wordt gedaan. Campagnes zoals "Ik Stop Nu" en ondersteuning via de Stoplijn zouden bijvoorbeeld niet meer effectief kunnen worden voortgezet.
2. Vertraging in het bereiken van doelen
Het Nationaal Preventieakkoord heeft ambitieuze doelstellingen, waaronder een rookvrije generatie in 2040. Momenteel rookt ongeveer 20% van de volwassenen, maar de afname verloopt te traag om deze doelen te bereiken. Willemsen waarschuwt dat zonder blijvende en voldoende financiering de vorderingen in de rookvrije generatie stagneren of zelfs een terugval zullen krijgen.
3. Risico's voor de volksgezondheid
Het stoppen van tabaksontmoedigingsprogramma's kan een toename van het aantal rokers veroorzaken. Dit zal ongetwijfeld leiden tot meer gezondheidsproblemen zoals kanker en hart- en vaatziekten. Roken is een belangrijke oorzaak van te voorkomen sterfte en ziektekosten. Zonder effectief beleid zullen deze laatste niet verder afnemen.
4. Financiële en sociale kosten
Preventieve maatregelen zijn op lange termijn bewezen kosteneffectief. Bezuinigingen op deze maatregelen leiden niet alleen tot hogere zorgkosten, maar ook tot hogere sociale lasten, ziekteverzuim en productiviteitsverlies. Het Trimbos-instituut heeft herhaaldelijk aangetoond dat investeringen in preventie meer resultaat opleveren dan het kost.
De nicotine- en tabaksindustrie blijft actief proberen om jongeren en jongvolwassenen aan het roken te krijgen, vaak via nieuwe producten zoals vapes. Zonder effectieve tegenmaatregelen zal dit ongetwijfeld toenemen.
Bronnen
- Trimbos, Forse bezuinigingen op preventie van middelengebruik en mentale gezondheidsproblemen
- Trimbos, Stoppen met rokencampagnes blijven helaas nog lang noodzakelijk
- Trimbos, Roken neemt toe als het nieuwe kabinet niet doorpakt
- Trimbos, 1 op de 3 rokers doet een stoppoging maar dat is niet genoeg
- Trimbos, Waarom de weg naar een tabaks- en nicotinevrije toekomst zo lang is